Cel do osiągnięcia cz. 4

Ale nie dość jest samych tylko wysiłków znacznych i trwałych; mogą one być bezładne, należeć do owego typu „rozproszonego”. Muszą więc nadto skierowywanymi być ku jednemu celowi. Do tego, aby jakaś idea, albo uczucie przyjęły się w nas, naturalizowały, niezbędne są pewne warunki pobytu, częstości, zażyłości. Idea owa, albo uczucie za sprawą wolnych a upartych …

Cel do osiągnięcia cz. 3

Przede wszystkim jednak przez pracę umysłową należy rozumieć albo badanie przyrody, dzieł ludzi innych, albo też twórczość osobistą. Praca twórcza wymaga przede wszystkim zgłębiania i zawiera w sobie wszelkie rodzaje wysiłków umysłowych. Narzędziem trudu jest w pierwszym wypadku uwaga właściwa, w drugim rozmyślanie albo skupianie się. Ale w obu razach idzie ostatecznie o uwagę, jakoż …

Cel do osiągnięcia cz. 2

Nie dość na tym, niema prawie młodzieńca, który by nie kłamał przed samym sobą, nie łudził się grubo co do własnej swej pracy i zdolności ponoszenia wysiłków. Ale czymże są te kłamstwa, jak nie hołdem, złożonym owej wielkiej prawdzie, że o wartości człowieka stanowi jego energia? Wszelkie wyrażone przez innych powątpiewanie o naszej woli razi …

Cel do osiągnięcia cz. 1

Jakkolwiek programy nauczania pomijają wolę dziecka i młodzieńca, to jednak czujemy dobrze, iż o wartości naszej stanowi nasza energia oraz że pod żadnym względem niepodobna polegać na człowieku słabym. Ponieważ zaś z drugiej strony wiemy, że praca nasza daje w przybliżeniu miarę mocy naszej woli, więc nie krępujemy się prawie w zalecaniu naszej pracowitości. Przesadzamy …

Różne postacie bezwoli cz. 16

Co większa, byliśmy wspierani, zachęcani albo napominani; z zapałem a umiejętnie utrzymywano wśród nas współzawodnictwo. Dzisiaj niema już nic podobnego. Żadne zadanie nie jest oznaczone dokładnie. Rozporządzamy czasem naszym dowolnie. Ponieważ nie mieliśmy nigdy jakiejkolwiek inicjatywy w rozkładzie pracy naszej, ponieważ zresztą nie wyłożono nam jakiejkolwiek metody, zastosowanej do naszej słabości, więc znajdujemy się jak …

Różne postacie bezwoli cz. 15

Jutro będzie już tylko odległa, niewyraźna perspektywa egzaminu na licencjata praw, doktora medycyny, co zdobywają ostatecznie nawet najbardziej leniwi. Kształcenie woli odbywa się jak się zdarzy. A jednak czyż to nie energia tworzy dopiero człowieka całkowitego? Czyliż bez niej najświetniejsze dary inteligencji nie pozostają jałowymi? Czyż nie jest ona właśnie narzędziem wszelkiego dobra i piękna, …

Różne postacie bezwoli cz. 14

Dodajmy tutaj, że warunki życia współczesnego dążą do uszczuplenia wewnętrznego życia naszego, że owo rozpraszanie się umysłu doprowadzają one niemal do granic ostatecznych. Łatwość porozumiewania się, częstość podróży, wycieczki morskie i górskie rozpraszają myśl naszą. Nie mamy już nawet czasu na czytanie. Żyjemy życiem ruchliwym zarazem i pustym. Dziennik, nadawane przezeń umysłowi sztuczne podniecenie, lekkomyślność, …

Różne postacie bezwoli cz. 13

Jakże młodzieniec miałby myśleć, że cały dzisiejszy system nauczania średniego jest niedorzecznym? A jednak zmierza on do zabicia w uczniu wszelkiego ducha początkowania, wszelkiej nawet chętki sumienności w pracy. Przed kilku laty siła artylerii naszej była bardzo mierna: dzisiaj powiększono ją dziesięciokrotnie. W jaki sposób? Oto dawniej, dosięgając przeszkody, bomba pękała na zewnątrz, nie wyrządzając …

Różne postacie bezwoli cz. 12

Milion tomów! Przyjmując przeciętną grubość tomu dwa centymetry, otrzymamy stos cztery razy wyższy od Mont-Blanc. Czyż nie jest widocznym, że historia coraz bardziej wyzbywać się będzie imion własnych, trzymając się jedynie wielkich faktów społecznych, zawsze bardzo hipotetycznych co do przyczyn i skutków, oraz że erudycja czysta, zdławiona olbrzymim stosem materiałów straci wszelką powagę u ludzi …

Różne postacie bezwoli cz. 11

To też ciekawą byłoby rzeczą śledzić nawet w umysłach uczonych subtelne postacie, jakie przybiera lenistwo, oczywiście lenistwo, nie wyłączające bynajmniej ani dużego mozołu, ani robót grubszych, gdyż tutaj ilość nie zastępuje zgoła jakości. Co większa, ilość pracy szkodzi częstokroć jakości. Oto np. erudyci niemieccy śmieją się z nas chętnie: jak owo szczurze w bajce wyciągają …