Kategoria «Podstawy woli»

Różne postacie bezwoli cz. 10

Ale nie oni mają niepokonaną skłonność do liczenia się raczej, nie zaś do szukania. Ogromne brzemię, jakiem za ten sposób będą musieli obarczyć pamięć, przestrasza ich mniej, niż najlżejszy wysiłek osobisty. Są oni biernymi wszędzie. Rzecz prosta, robimy tu wyjątek w słabej zresztą mierze dla wybrańców z pomiędzy dobrych uczniów. Doświadczalnego dowodu owej niezdolności do …

Różne postacie bezwoli cz. 9

Do tej obawy wysiłku prawdziwego, niezbędnego do porządkowania wysiłków poszczególnych wobec celu ściśle określonego, przybywa inna jeszcze obawa nie mniejsza: wysiłku osobistego. Co innego jest dzieło twórcze, praca wynalazcza, trud samoistnego rozkładu wiadomości, zaś co innego gromadzenie w pamięci tego, co zrobili inni. Zresztą, jeżeli wysiłek osobisty jest tak trudnym, to dla tego, że domaga …

Różne postacie bezwoli cz. 8

Owa mniemana wytrzymałość w pracy rozmaitej świadczy tylko o wielkiej słabości woli. Ów student jest dla nas bardzo pospolitym wzorem leniucha, który nazwiemy typem rozpraszającym się (rozproszeńcem). Taka „przechadzka umysłu” jest bez wątpienia bardzo przyjemna, ale jest to tylko przechadzka dla rozrywki. Nicole nazywa „umysłami muszymi” owych pracowników, którzy wtykają nos już do takiej, już …

Różne postacie bezwoli cz. 7

Podobnie też prawie wszyscy studenci leniwi, nagleni bliskością egzaminów, mogą „przesiedzieć fałdów”. Odrazę budzą w nich właśnie wysiłki umiarkowane, ale powtarzające się w ciągu miesięcy i lat całych. Energia istotna a płodna tak dalece tkwi jedynie w wysiłku umiarkowanym, ale ciągłym, że wszelka praca, zbaczająca od tego typu, może być uważana za pracę, leniwą. Praca …

Różne postacie bezwoli cz. 6

Ponieważ zaś z drugiej strony jedynie tylko przyjemności czynne są czegoś warte, jedynie tylko one dają się odnawiać dowolnie, przeto leniuch skazuje się na życie jak najbardziej czcze i puste. Przyjemności wymykają się leniuchom pomiędzy palcami, dla tego tylko, że nie zacisną oni pięści. Święty Jeremiasz porównywa ich żartobliwie do owych żołnierzy z obrazka, którzy …

Różne postacie bezwoli cz. 5

Najcięższą postacią złego u studenta jest owa atonja, owo „omdlenie ducha” („langueur d’äme”) ‚), objawiające się we wszystkich czynnościach młodzieńca. Śpi on o kilka godzin więcej, niż trzeba; wstaje oszołomiony, rozleniwiony, gnuśny; z wolna, ziewając, zabiera się do ubierania i traci na to dużo czasu. Nie czuje się „usposobionym”, nie ma upodobania w żadnej pracy. …

Różne postacie bezwoli cz. 4

Nie należy zresztą oskarżać wyłącznie urzędnika. Wszelkie rzemiosło, wszelki zawód bodaj najwznioślejszy nie jest sam przez się dostateczny do ustrzeżenia osobowości naszej, dzielności i energii. W ciągu lat pierwszych umysł może  tam jeszcze znaleźć pole do ćwiczenia się czynnego. Ale rychło zmniejsza się ilość połączeń nowych, liczba i możliwość wypadków, zniewalających do wysiłku rozwagi, do …

Różne postacie bezwoli cz. 3

Gdy się teraz odwołamy do studenckich naszych wspomnień, iluż moglibyśmy z pośród towarzyszy naszych wymienić pracowników? Czyż wszyscy prawie nie starają się odbyć egzaminów kosztem najmniejszej ilości wysiłków niezbędnych? Zresztą, poczynając od kolegiów, wysiłek osobisty, wysiłek refleksji jest dla nich tak trudnym! We wszystkich krajach załatwiają się oni z egzaminami dzięki prostym wysiłkom pamięci! To …

Różne postacie bezwoli cz. 2

Mówimy, że jest to stan zasadniczy przyrodzony, gdyż istotnie jakiś wysiłek ciągły a długotrwały podejmuje człowiek jedynie pod naciskiem nieodzowności. Podróżnicy jednogłośnie oznajmiają, że u wszystkich ludów nieucywilizowanych spostrzega się bezwzględną niezdolność do wysiłku trwałego. Ribot zauważył słusznie, że najpierwszych wysiłków uwagi dowolnej dokonały zapewne kobiety, zniewolone obawą razów do pracy regularnej, podczas gdy ich …

Różne postacie bezwoli cz. 1

Kaligula pragnął, żeby Rzymianie mieli jedną tylko głowę, by mógł ściąć ich za jednym cięciem. Co do wrogów, jakich tu zwalczać mamy, to nie potrzeba byłoby wynurzać podobnego życzenia: przyczyna wszystkich prawie niepowodzeń naszych, prawie wszystkich nieszczęść jest jedyna, a stanowi ją słabość woli naszej, nasza obawa wysiłku, zwłaszcza zaś wysiłku trwalszego. Bierność nasza, lekkomyślność, …